Nội dung chính
Bộ Văn hoá, Thể thao & Du lịch (VHTT‑DL) đề xuất đánh giá tác động của dự án đô thị tới di sản quan họ Bắc Ninh
Bộ VHTT‑DL vừa gửi công văn tới UBND tỉnh Bắc Ninh, yêu cầu tiến hành thẩm định môi trường và văn hoá cho dự án Khu đô thị Tây Bắc, nhằm bảo vệ di sản phi vật thể UNESCO.
1. Bối cảnh UNESCO và các quyết định quan trọng
Theo Kỳ họp lần thứ 20 (8‑13/12/2025) của Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003, UNESCO đã đưa “Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ” vào Danh sách di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp (Quyết định 20.COM 7.a.1) và ghi nhận “Dân ca quan họ Bắc Ninh” trong Quyết định 20.COM 9.a, nhấn mạnh rủi ro từ các dự án xây dựng.
2. Yêu cầu cụ thể của Bộ VHTT‑DL
Bộ VHTT‑DL đề nghị UBND tỉnh thực hiện các bước sau:
- Triển khai đánh giá tác động môi trường và văn hoá (EIA) cho dự án Khu đô thị Tây Bắc, tập trung vào ảnh hưởng tới “Dân ca quan họ Bắc Ninh”.
- Áp dụng các khuyến nghị của Quyết định 20.COM 7.a.1 và 20.COM 9.a để xây dựng biện pháp bảo tồn, bao gồm: bảo tồn không gian biểu diễn, hỗ trợ cộng đồng nghệ sĩ, và bảo quản các di tích lịch sử tại làng Diềm.
- Thông báo kết quả thẩm định cho UNESCO trước ngày 15/3/2026 để tránh việc gửi đơn khiếu nại tiếp tục tới Ủy ban Liên chính phủ.
Đồng thời, cần phối hợp với các cơ quan quản lý di sản để đưa kế hoạch đón Bằng của UNESCO (Điều 96 Nghị định 308/2020/ND‑CP) vào thực tiễn.
3. Di sản quan họ Bắc Ninh và tranh Đông Hồ
Quan họ Bắc Ninh được UNESCO ca ngợi vì giá trị văn hoá độc đáo: tập quán xã hội, kỹ thuật hát, trang phục và phong cách biểu diễn. Được truyền miệng qua nhiều thế hệ, quan họ không chỉ là âm nhạc mà còn là không gian văn hoá sống động.
Tranh Đông Hồ, xuất hiện ở khu phố Đông Khê, Thuận Thành từ khoảng 500 năm trước, đặc trưng bởi kỹ thuật in khắc gỗ, màu sắc tự nhiên (đỏ, xanh, vàng, trắng) và chủ đề phong phú như tranh thờ, chúc tụng, lịch sử, phong cảnh. Toàn bộ quy trình – từ vẽ mẫu, khắc ván, pha màu tới in úp – đều thực hiện bằng tay, phản ánh tinh hoa nghề truyền thống.
4. Ý nghĩa và khuyến nghị
Việc UNESCO công nhận hai di sản này không chỉ nâng cao uy tín văn hoá quốc gia mà còn tạo động lực bảo tồn. Đánh giá tác động dự án đô thị là bước đầu tiên để tránh “xâm hại” không gian văn hoá, bảo đảm rằng phát triển đô thị không làm mất đi bản sắc địa phương.
Chúng tôi khuyến nghị:
- Thành lập ủy ban giám sát độc lập, bao gồm đại diện UNESCO, chuyên gia di sản và cộng đồng địa phương.
- Đưa các tiêu chí bảo tồn vào quy hoạch chi tiết của dự án, đảm bảo khu vực biểu diễn quan họ và làng Diềm không bị xâm lấn.
- Hỗ trợ tài chính và đào tạo cho nghệ nhân trẻ, duy trì truyền thống tranh Đông Hồ.
Những biện pháp này sẽ giúp duy trì tính bền vững của di sản, đồng thời tạo môi trường phát triển đô thị hài hòa.
Thiện Quang