Nội dung chính
Trong những ngày mưa bom B‑52 năm 1972, Hà Nội đã thể hiện một tinh thần kiên cường, bất khuất và đầy nhân văn, để lại dấu ấn sâu sắc qua các tác phẩm nghệ thuật.
Bối cảnh lịch sử – “12 ngày đêm” của Thủ đô
Tháng Chạp 1972, Hà Nội trở thành mục tiêu của chiến dịch ném bom chiến lược bằng máy bay B‑52 của Hoa Kỳ. Trong vòng 12 ngày đêm, bầu trời Thủ đô bùng lên ngọn lửa, phá hủy 17 khu dân phố, 534 ngôi nhà và khiến 283 người thiệt mạng.
Đây không chỉ là một cuộc chiến quân sự mà còn là cuộc chiến tinh thần, nơi người dân và quân đội Hà Nội kiên quyết bảo vệ nền độc lập, tự hào với “Thăng Long” – biểu tượng của một dân tộc không chịu khuất phục.
Văn học ghi lại “cốt cách Hà Nội”
Trong thời kỳ bão táp, nhà văn Nguyễn Tuân đã ra mắt tập bút ký Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi. Tác phẩm không chỉ mô tả những trận không kích mà còn khắc họa “cốt cách Hà Nội” – sự điềm tĩnh, tự tin và kiêu hãnh trước hiểm nguy.
Nhà văn Ngọc Trai ghi lại lời tâm sự của Nguyễn Tuân: “Sống mãi với Thủ đô thôi”. Tập bút ký gồm 11 bài, gần 200 trang, đề cập tới các sự kiện như “Hà Nội giải tù Mỹ qua phố Hà Nội” hay “Có ba phi công Mỹ đi bộ trong chợ hoa”. Các nhà phê bình như GS Phan Cự Đệ và nhà văn Nguyễn Đình Thi đã ca ngợi tác phẩm như một “đánh địch bằng tinh thần dân tộc tiên phong”.
Âm nhạc – tiếng lòng của Thủ đô
Trong khi văn học mô tả chiều sâu suy tư, âm nhạc lại truyền tải tiếng lòng trực tiếp. Nhạc sĩ Phạm Tuyên sáng tác ca khúc “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” ngay trong những ngày cuối năm 1972. Giai điệu mạnh mẽ, lời ca khẳng định niềm tin thắng lợi của quân và dân Hà Nội trước lực lượng không quân Mỹ.
Theo lời Phạm Tuyên, vào 4h sáng 19/12/1972, tháp phát sóng Mễ Trì bị bom Mỹ đánh sập; ngày hôm sau, tháp Bạch Mai cũng bị tấn công. Đêm 26/12, bộ không quân Việt Nam bắn rơi 8 chiếc B‑52. Cảm xúc trào dâng, nhạc sĩ đã ghi lại những câu thơ đầy hùng khí trong căn hầm trú bom, và ca khúc nhanh chóng được phát sóng trên Đài Tiếng nói Việt Nam, khơi dậy tinh thần chiến đấu.
Ca khúc “Nhớ về Hà Nội” và “Em ơi Hà Nội phố” (nhạc sĩ Phú Quang) cũng ghi lại những hình ảnh đời thường giữa đợt bom rải thảm: những con phố cũ, mái nhà rêu phong, và niềm tin không bao giờ tắt.
Di sản nghệ thuật và giá trị hiện đại
Hơn 50 năm sau, các tác phẩm văn học và âm nhạc này vẫn được truyền tai, nhắc nhở các thế hệ về giá trị của hòa bình và bản lĩnh Thăng Long. Chúng không chỉ là tài liệu lịch sử mà còn là nguồn cảm hứng cho các sáng tạo nghệ thuật ngày nay, góp phần bảo tồn và phát huy truyền thống văn hoá của Hà Nội.
Những câu ca, những trang viết vẫn vang vọng, khẳng định rằng dù chiến tranh có tàn phá, tinh thần Hà Nội luôn sống mãi trong trái tim mỗi người dân.