Nguyễn Thị Quế đã biến sơn mài thành một ngôn ngữ tinh tế, vừa truyền thống vừa hiện đại.

Tiểu sử và hành trình sáng tạo

Họa sĩ Nguyễn Thị Quế sinh năm 1952 tại xã Ái Mộ, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Từ thuở còn bé, bà đã theo học mỹ thuật tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam, sau đó tiếp tục ở Đại học Mỹ thuật. Hơn nửa thế kỷ sau, bà vẫn kiên trì với sơn mài – một chất liệu được xem là “máu thịt” của mình. Dù gặp khó khăn về kinh tế và vai trò gia đình, Quế luôn duy trì hoạt động giảng dạy tại Trường Nghệ thuật Tây Bắc, Cung Thiếu nhi Hà Nội và Đại học Mở, đồng thời tham gia các triển lãm trong và ngoài nước.

Hai hướng đề tài chủ đạo

Tĩnh vật – giao thoa giữa hoa và gốm cổ

Trong bộ sưu tập “Sơn mài Nguyễn Thị Quế” có 30 tác phẩm tĩnh vật, nơi bà kết hợp hoa truyền thống Việt Nam với các bình gốm thời Lý‑Trần. Màu sắc được giảm bớt, chỉ để lại những mảng màu và hình khối tối giản, tạo ra một không gian gần như “thiền định”. Theo nhà nghiên cứu Vũ Huy Thông, “sự tiếp nối với truyền thống xử lý chất liệu sơn mài của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương” đã giúp các tác phẩm giữ được vẻ đẹp phi thời gian.

Chân dung và sinh hoạt – cảm xúc lặng lẽ

Khác với tĩnh vật, chuỗi tranh chân dung của bà không hướng tới tính tả thực mà nhấn mạnh cảm xúc nội tâm. Nhân vật thường xuất hiện trong trạng thái trầm lặng, hòa mình vào không gian thiên nhiên – từ sương mù Sa Pa đến tiếng khèn của người Mông. Những màu lam “bảng lảng” và âm thanh tưởng tượng giúp khắc họa một câu chuyện sâu sắc về đời sống vùng cao.

Đánh giá của giới chuyên môn

Họa sĩ và nhà phê bình Nguyễn Quân nhận xét: “Ở hàng cao của sơn mài, Nguyễn Thị Quế là một trường hợp đặc biệt. 40 năm cống hiến cho tĩnh vật đã tạo ra ít nhưng cực kỳ xuất chúng các tác phẩm”. Ông nhấn mạnh rằng Quế không theo đuổi bứt phá học thuật mà tìm kiếm sự “ân cần, sâu sắc và thanh cao” trong từng chi tiết.

Ý nghĩa và tầm ảnh hưởng

Triển lãm vừa qua đã chứng minh rằng sơn mài truyền thống vẫn còn sức sống mạnh mẽ, đủ để đồng hành cùng thời gian. Những tác phẩm của Quế không chỉ là tài liệu lịch sử về mỹ thuật Việt mà còn là nguồn cảm hứng cho các thế hệ nghệ sĩ trẻ muốn khám phá chiều sâu tinh tế của chất liệu này. Như bà tự nói, “sơn mài bỏ bùa, nhưng chỉ khi yêu sâu mới có đủ kiên nhẫn để theo đuổi”.

Việt Linh