Nội dung chính
Vở chèo “Bắc Lệ đền thiêng” vừa ra mắt tại rạp Kim Mã, Hà Nội, đã mở ra một cánh cửa mới cho nghệ thuật truyền thống tiếp cận đời sống hiện đại.
Bối cảnh và mục tiêu của vở chèo
Vào tối 17/1, Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam trình diễn vở chèo Bắc Lệ đền thiêng trong khuôn khổ chuỗi hoạt động nghệ thuật chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Mục tiêu không chỉ là tôn vinh di sản chèo mà còn khẳng định nỗ lực đưa sân khấu truyền thống gần hơn với khán giả trẻ và đời sống đương đại.
Câu chuyện bảo vệ Đền Bắc Lệ
Vở chèo tái hiện cuộc đấu tranh bền bỉ của người dân vùng Bắc Sơn để bảo vệ Đền Bắc Lệ – nơi thờ Mẫu Thượng Ngàn, biểu tượng linh thiêng gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu. Khi quê hương bị xâm lấn, tín ngưỡng truyền thống đứng trước nguy cơ bị xóa bỏ, người dân đã hi sinh, đoàn kết để giữ gìn không gian tâm linh, đồng thời bảo vệ mạch sống văn hoá của làng quê Việt.
Sự kết hợp hài hòa giữa chèo và hát văn
Thay vì theo lối kể kịch tính hiện đại, Bắc Lệ đền thiêng chọn phong cách tự sự dung dị, giàu cảm xúc. Điểm nhấn là việc lồng ghép các làn điệu hát văn – một thể loại gắn bó mật thiết với tín ngưỡng thờ Mẫu – tạo nên không khí linh thiêng, trầm lắng. Nhờ đó, sân khấu chèo mở rộng biên độ biểu đạt, tiệm cận hơn với đời sống tâm linh của người Việt.
Thánh Mẫu Thượng Ngàn – biểu tượng tinh thần
Trong vở, Thánh Mẫu không xuất hiện dưới dạng hình hài cụ thể mà hiện hữu qua tiếng trống, nhịp chầu văn và sự gắn kết cộng đồng. Mẫu trở thành tiếng vọng của núi rừng, là linh hồn sinh thái nâng đỡ đời sống con người, đồng thời là biểu tượng của sức mạnh tinh thần và sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
Thông điệp văn hoá trong bối cảnh Đại hội XIV
Phó Giám đốc Nhà hát, NSND Lê Tuấn Cường nhận định: “Bắc Lệ đền thiêng không chỉ là một vở chèo, mà là bản hùng ca văn hoá, nơi tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và chiều sâu tín ngưỡng hòa quyện trong ngôn ngữ nghệ thuật truyền thống.” Vở diễn góp phần bồi đắp trong công chúng tình yêu quê hương, đất nước và sự trân trọng đối với những giá trị văn hoá đã được hun đúc qua nhiều thế hệ.
Theo Lê Tuấn Cường, văn hoá truyền thống luôn song hành cùng dân tộc, trở thành nền tảng tinh thần quan trọng trong mọi giai đoạn phát triển. Dù đối mặt với chiến tranh hay thách thức của thời đại mới, người Việt vẫn kiên trì gìn giữ lời ca, tiếng hát, phong tục và tín ngưỡng – những yếu tố tạo nên hồn cốt và bản sắc riêng biệt.
Phản hồi của khán giả trẻ
Một tín hiệu đáng mừng là đêm diễn đã thu hút đông đảo khán giả, trong đó có nhiều bạn trẻ lần đầu tiếp xúc với chèo. Nguyễn Thanh Nam (25 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: “Dù là lần đầu xem chèo, tôi không cảm thấy xa lạ. Vở diễn xây dựng lớp lang mạch lạc, ngôn ngữ sân khấu rõ ràng, cùng những cảnh tái hiện sinh động lịch sử và đời sống tinh thần của người dân Bắc Sơn. Nó không chỉ giúp tôi hiểu thêm về chèo mà còn mở ra cách tiếp cận gần gũi, giàu cảm xúc đối với tín ngưỡng thờ Mẫu – di sản văn hoá phi vật thể của Việt Nam.”
Kết luận và tầm nhìn tương lai
Vở chèo Bắc Lệ đền thiêng đã chứng minh sức mạnh của cộng đồng và lòng dân trong việc bảo tồn di sản văn hoá. Khi nghệ thuật truyền thống được dàn dựng công phu, giàu cảm xúc, nó không chỉ là “kỷ niệm” mà còn là công cụ giáo dục, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ tiếp tục bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoá Việt Nam trong giai đoạn mới.
THANH MAI